Γραφές

Η παρούσα επισκόπηση των αρχαίων ινδουιστικών γραφών έχει γραφτεί από τον S. S. Goswami και έχει αναθεωρηθεί από τον Basile P. Catoméris, σύμφωνα με το σύστημα μεταγραφής των σανσκριτικών που χρησιμοποιήθηκε στο κλασικό έργο LayaYoga του Sri Goswami (Inner Traditions).

Οι γραφές εξετάζονται στις ακόλουθες ενότητες:

Weda (Βέδα)¹

Σύμφωνα με την πανάρχαια ινδική παράδοση, η Βέδα δεν έχει ανθρώπινο δημιουργό και όλες οι άλλες αρχαίες ινδικές γραφές στηρίζονται σε αυτήν. Ωστόσο, σύγχρονοι στοχαστές συχνά διανοητικοποιούν και προτείνουν φανταστικές ερμηνείες για τα κείμενα, χωρίς πραγματική συμπάθεια ή σεβασμό για αυτά, ούτε την απαραίτητη διορατικότητα ή εμπειρία για μια γνήσια προσέγγιση. Έτσι, απουσιάζουν η πνευματική κατανόηση και η τεχνική αίσθηση που θα μπορούσαν να ανοίξουν τον δρόμο προς αυθεντική ενόραση.

Η Βέδα ονομάζεται shruti επειδή έχει «ακουστεί» από το εσωτερικό αυτί που ανοίγει μέσα στη συγκέντρωση. Τα κείμενα αυτά δεν αποτελούν διανοητική ανθρώπινη σύλληψη· αντίθετα, η Βέδα «βλέπεται» με τη γιογκική όραση που αναπτύσσεται στις καταστάσεις dhyâna και samâdhi. Γι’ αυτό και δεν θεωρείται δημιούργημα του ανθρώπινου νου.

Κάθε αλήθεια που υπάρχει στη φύση μπορεί να αποκαλυφθεί σε αυτόν που είναι δεκτικός. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι το άτομο αυτό την έχει δημιουργήσει. Για παράδειγμα, ο Νεύτωνας ανακάλυψε τη βαρύτητα, δεν τη δημιούργησε. Οι δυσαρμονικές και ανόητες ερμηνείες που εμφανίστηκαν μέσα στο βραχμανικό πλαίσιο της Βέδα έχουν οδηγήσει σε παρεξηγήσεις. Επιπλέον, η βραχμανική ερμηνεία, όπως συχνά παρεξηγείται, δεν πρέπει να συγχέεται με τις καθαρά τελετουργικές εξηγήσεις· πρόκειται για δύο διαφορετικά επίπεδα κατανόησης.

Η Υπέρτατη Συνείδηση, το Brahman, στη μη προσδιορισμένη και αναλλοίωτη φάση του, έχει μια κατάσταση όπου η αδρανής δύναμη της ύπαρξης και της συνείδησης βρίσκεται σε ένταση, έχοντας τη φύση ενός απειροστά λεπτού υπέρτατου ήχου, του parashabda, ενώ παραμένει λανθάνουσα. Όταν αυτή η δύναμη, ως δυναμική αρχή, γίνεται ενεργή, η αρχή του ήχου μέσα στη δύναμη μετασχηματίζεται σε ακτινοβόλο ηχητική ενέργεια, την pashyanti, η οποία γίνεται η βάση της pranava², του πρώτου μάντρα – της πρώτης εκδηλωμένης ενέργειας που είναι προικισμένη με δημιουργικότητα. Στη συνέχεια, ο ακτινοβόλος αυτός ήχος μεταμορφώνεται σε μια δραστική ηχητική ενέργεια, την madhyama, η οποία γεννά έναν αριθμό ενεργειακών στοιχείων ικανών να παράγουν συγκεκριμένες δυνάμεις-κινήσεις σε συνδυασμό με ποικιλόμορφα ηχητικά στοιχεία. Αυτά τα στοιχεία, σε διαφορετικούς συνδυασμούς, σχηματίζουν πρωτογενή «σπέρματα» που αναγνωρίζονται από τα ιδιαίτερα ηχητικά τους πρότυπα· γι’ αυτό ονομάζονται μάντρα-σπέρματα (bīja-μάντρα). Ένα μέρος από αυτά πυκνώνει και αποκτά λειτουργίες μέσα στο υλικό πεδίο. Αυτό ονομάζεται vaikhari. Εκεί η ενεργός δυναμικότητα ακτινοβολεί ενέργεια που προκαλεί την εκπομπή ήχων. Τα σπέρματα της ζωής, του νου και της ύλης βρίσκονται μέσα στην υπέρτατη ηχητική δύναμη. Εκεί κοιμούνται όλη η γνώση και όλη η δύναμη καθοδήγησης. Ολόκληρη αυτή η δυναμικότητα στις ηχητικές της μορφές είναι η Βέδα. Στη Βέδα βρίσκεται ολόκληρο το σύστημα της γνώσης. Η γνώση εκδηλώνεται στα εξής επίπεδα:

1. Η ύψιστη γνώση του υπέρτατου, η οποία μπορεί να πραγματοποιηθεί στο υπερβατικό στάδιο του asamprajñâta samâdhi.
2. Η υπερσυνειδητή γνώση του υπέρτατου και των αντικειμένων σε διαφορετικά επίπεδα, μέσα στο samprajñata samâdhi.
3. Οι υπεραισθητηριακές πραγματοποιήσεις στο dhyâna.
4. Η ανώτερη διανοητική γνώση, που περιλαμβάνει τις πνευματικές και υλικές επιστήμες.
5. Η γνώση που βασίζεται στην άμεση αισθητηριακή αντίληψη.

Σε μια τέλεια εμπειρία της Βέδα καθίσταται ορατό ολόκληρο το σύστημα της γνώσης. Μια τόσο προχωρημένη εμπειρία αντιστοιχεί στην εμπειρία του Brahmâ. Αυτή είναι η πρωταρχική εμπειρία. Υπάρχουν όμως και δευτερεύουσες εμπειρίες της Βέδα· είναι οι εμπειρίες των rishis. Στις εμπειρίες των rishis αποκαλύπτεται ένα μέρος της Βέδα, δηλαδή ένα τμήμα του συστήματος της γνώσης. Οι rishis που αναφέρονται σε σχέση με τα μάντρα στις Sanghitas δεν είναι οι συγγραφείς των μάντρα· είναι οι οραματιστές τους μέσα στο samâdhi. Οι εμπειρίες του samâdhi λαμβάνουν εξαιρετικά εκλεπτυσμένες νοητικές μορφές και εκφράζονται μέσα από τις ιδιαίτερα τεχνικές ηχητικές δομές που συγκροτούν τη βεδική (vaidika) γλώσσα. Η τμηματική γνώση που παρουσιάζεται στη βεδική γλώσσα αποτελεί τη Mantra-sanghita της Βέδα.

Μέσα από τις τμηματικές εμπειρίες της Βέδα αποκαλύφθηκαν στους rishis πολλές αλήθειες και νόμοι της φύσης. Απέκτησαν έτσι προχωρημένη γνώση για τη ζωή, τον νου και την ύλη, καθώς και μια πλήρη και άμεση κατανόηση της Γιόγκα. Απέκτησαν επίσης επιστημονική γνώση. Έτσι, τόσο οι επιστημονικές όσο και οι πνευματικές αλήθειες, ως ουσία, βρίσκονται μέσα στη Βέδα. Η κίνηση της γης γύρω από τον ήλιο, η βαρύτητα, η μεταμόσχευση ιστών, η κυκλοφορία του αίματος αποτελούν μερικά παραδείγματα επιστημονικής γνώσης που είναι ενσωματωμένη στη Βέδα.

Αυτές οι ριζικές μορφές γνώσης αναπτύχθηκαν από τους rishis μέσα από έρευνα και πειραματισμό και στη συνέχεια παρουσιάστηκαν ως χωριστοί κλάδοι επιστήμης. Έτσι διαμόρφωσαν μια επιστήμη του νου, της ιατρικής (Âyurveda), της φυσικής (bhoutikâtibhoutika shastra), της χημείας (vedam), του ηλεκτρισμού και του μαγνητισμού (soudâmini), των μαθηματικών (râshi), της αστρολογίας και της αστρονομίας (jyotisha) κ.ά. Τα περισσότερα από τα αρχικά έργα τους έχουν χαθεί· μόνο αποσπάσματα σώζονται διάσπαρτα στα Purânas.

Η πρωταρχική Βέδα είναι μία, ένα αδιαίρετο σύνολο που αποτελείται από τέσσερις μορφές μάντρα: rik, yajus, sāma και atharva, με συνολικά εκατό χιλιάδες μάντρα. Ο πρώτος rishi (οραματιστής) ήταν ο Brahmâ, ο οποίος «είδε» με τη γιογκική του όραση ολόκληρη τη Βέδα και την εξέφρασε. Αυτή είναι η πρωταρχική Βέδα, η οποία ονομάζεται επίσης prâjâpatya shruti, δηλαδή αυτό που «ακούστηκε» από τον Brahmâ σε κατάσταση samâdhi, και αποτελεί την πιο προχωρημένη εμπειρία μέσα στη Βέδα.

Στη δευτερεύουσα εμπειρία των rishis, τα rik-mantra αποκαλύφθηκαν πρώτα στον rishi Agni, τα yajus στον rishi Vayu, τα sāma στον rishi Surya και τα atharva στον rishi Angira. Παρ’ όλα αυτά, η Βέδα παρέμεινε αδιαίρετη. Στην 28η Dwâpara εποχή (περίπου πριν από 4–5 χιλιάδες χρόνια), ο μεγάλος rishi Krishna Dwipâyana συνόψισε την πρωταρχική Βέδα και τη χώρισε σε τέσσερα βιβλία. Για αυτή την αναδιάταξη της αρχικής Βέδα του αποδόθηκε ο τίτλος Vyāsa. Τα τέσσερα βιβλία που επιμελήθηκε ο Vyāsa ονομάζονται Rigveda-samhitā, Yajurveda-samhitā, Sāmaveda-samhitā και Atharvaveda-samhitā.

Η Yajurveda χωρίστηκε στη συνέχεια σε Shukla-Yajurveda-samhitā και Krishna-Yajurveda-samhitā. Οι σημερινές Rigveda, Yajurveda, Sāmaveda και Atharvaveda-samhitā είναι, κατά πάσα πιθανότητα, οι ίδιες με τις Sanghitas του Vyāsa. Η καθιερωμένη αντίληψη περί ιερότητας του βεδικού (vaidika) κειμένου, η μοναδική παράδοση μετάδοσης από γκουρού σε γκουρού, η αποφασιστικότητα των δασκάλων να διατηρήσουν την καθαρότητα των κειμένων, καθώς και η εντυπωσιακή μνημονική ικανότητα των μαθητών — όλα αυτά συνέβαλαν στο να διατηρηθούν οι Sanghitas του Vyāsa ακέραιες, χωρίς παρεμβολές ή τροποποιήσεις, και να παραδοθούν σε καθαρή μορφή μέχρι σήμερα.

Brâhmanas

Από τα μάντρα των πρωταρχικών βεδικών γραφών διαμορφώθηκαν, από τους αρχαίους rishis, γραφές με σκοπό τη βαθύτερη κατανόηση του νοήματος των μάντρα. Έτσι προέκυψαν τα αρχικά βραχμανικά κείμενα. Καθώς η πρωταρχική Βέδα ήταν τεράστια σε μέγεθος, ήταν αναμενόμενο και το αρχικό Brahmana να είναι εξίσου εκτενές. Δεν είναι γνωστό αν αυτό αποτελούσε ένα ενιαίο βιβλίο — όπως συνέβαινε με την πρωταρχική Βέδα — ή αν αποτελούνταν από τέσσερα βιβλία, διαμορφωμένα σε αντιστοιχία με τις τέσσερις μορφές μάντρα της πρωταρχικής Βέδα. Ωστόσο, όταν ο Vyāsa αναδιάταξε την πρωταρχική Βέδα σε τέσσερις Sanghitas, τα αρχαία βραχμανικά κείμενα μεταβλήθηκαν επίσης. Πιθανώς χωρίστηκαν σε πολλά μέρη.

Υπήρξαν πολλές διαφορετικές σχολές (shâkhâ), συνδεδεμένες με τις τέσσερις Sanghitas, οι οποίες δημιουργήθηκαν για να διευκολύνουν τη μελέτη της Βέδα. Σύμφωνα με τη Muktikopanishad, ο αριθμός των σχολών ανερχόταν στις 1180, ενώ σύμφωνα με τον Patanjali, συγγραφέα του Mahâbhâshya και του γνωστού σχολίου στη γραμματική του Panini, ο αριθμός ήταν 1130. Κάθε σχολή διέθετε το δικό της βραχμανικό κείμενο· έτσι υπήρχε πλήθος βραχμανικών κειμένων. Σήμερα, πολλές από αυτές τις σχολές έχουν εξαφανιστεί και τα περισσότερα βραχμανικά κείμενα έχουν χαθεί.

Μεταξύ των βραχμανικών κειμένων που έχουν διασωθεί συγκαταλέγονται τα Aitareya Brahmana και Koushitaki Brahmana της Rigveda, το Shatapatha Brahmana της Shuklayayurveda, το Taittirija Brahmana της Krishnayajurveda, τα Tandya, Jaiminiya, Daiwata και Shadwinghsa Brahmanas της Samaveda, καθώς και το Gopatha Brahmana της Atharwaweda.

Ωστόσο, τα βραχμανικά κείμενα βρίσκονταν σε τόσο στενή σχέση με τα μάντρα, ώστε η Βέδα ορίζεται στο Yajnaribhâshasutra του Apastambha ως το σύνολο των μάντρα και των βραχμανικών κειμένων· τα μάντρα και τα βραχμανικά κείμενα συνιστούν τη Βέδα.

Upanishads

Οι Ουπανισάδες αποτελούν τμήματα των Brahmanas. Υπάρχουν πολλές Ουπανισάδες, όμως μόνο λίγες ανήκουν στις Sanghitas. Σήμερα έχουν απομείνει 108 Ουπανισάδες, τα ονόματα των οποίων αναφέρονται στη Muktikopanishad. Πέρα από αυτές τις 108 Ουπανισάδες, έχουν εντοπιστεί πρόσφατα και άλλες σε μορφή χειρογράφων. Υπό τον τίτλο «Unpublished Upanishads», η Βιβλιοθήκη Adyar στη Madras έχει δημοσιεύσει 71 νέες Ουπανισάδες. Στην Upanishad Vākya Mahākosha αναφέρονται οι τίτλοι 225 Ουπανισάδων, εκ των οποίων οι 115 προστίθενται στις ήδη γνωστές 108. Οι Ουπανισάδες πραγματεύονται ιδιαίτερα τη Yoga και την επίτευξη της ύψιστης κατάστασης συνείδησης, στην οποία βιώνεται άμεσα το Brahman. Εκεί εξηγούνται επίσης ο νους, οι πρανικές δυνάμεις (pranic forces) και τα nadis (λεπτές γραμμές κίνησης της δύναμης).

Tantras

Τα Tantras είναι σχεδόν εξίσου αρχαία με τη Veda. Τα Tantras προήλθαν από το στόμα του Shiva, όπως η Veda προήλθε από το στόμα του Brahmâ. Έχει επίσης ειπωθεί ότι η Veda και τα Tantras αποτελούν τα δύο «χέρια» της Θείας Δύναμης και ότι ολόκληρο το σύμπαν συγκρατείται από αυτά. Αυτό δείχνει ότι τα Tantras αποτελούν θεμελιώδη όψη του συνολικού συστήματος γνώσης που περιέχεται στη Veda. Γι’ αυτόν τον λόγο τα Tantras θεωρούνται στα Purâna Vedanga ως ουσιώδες μέρος της Veda. Η ονομασία Tantra αναφέρεται στο Ashvalâyana Shroutasutra. Ο Kullukabhatta, ο γνωστός σχολιαστής της Manusanghita, έχει δηλώσει ότι η shruti είναι δύο ειδών: βεδική (vaidika) και ταντρική (tantrika).

Η shruti είναι ο θεϊκός λόγος που λαμβάνεται μέσω της εσωτερικής ακοής σε κατάσταση βαθιάς συγκέντρωσης και μεταδίδεται σε άλλους, όταν ο άηχος λόγος μετασχηματίζεται σε waikhâri, δηλαδή σε ακουστές μορφές. Με αυτόν τον τρόπο αποκαλύφθηκαν τόσο η Veda όσο και τα Tantras. Ο πρώτος rishi της Veda shruti είναι ο Brahmâ, ενώ της Tantra shruti ο Shiva.

Η Yoga και τα mantras περιέχονται στη Veda ως ουσία. Περιγράφονται εν μέρει στις Upanishads, όμως αναπτύσσονται πλήρως στα Tantras. Τα bīja-mantras είναι κρυμμένα στην εξαιρετικά σύνθετη βεδική γλώσσα των mantra των Sanghitas, με εξαίρεση την pranava. Μόνο ένα μικρό μέρος τους περιγράφεται στις Upanishads, ενώ στα Tantras όλα τα bīja-mantras παρουσιάζονται αυτοτελώς και σε συγκεκριμένες μορφές, μαζί με τις αντίστοιχες θεότητες και τον τρόπο πρακτικής τους.

Σε ορισμένες Upanishads υπάρχουν mantras και συνοπτικά περιγραφόμενες διαδικασίες συγκέντρωσης· στα Tantras αυτές αναπτύσσονται πλήρως. Πολλές από τις σύντομες και ατελείς διαδικασίες που απαντούν στη Veda παρουσιάζονται ολοκληρωμένες στα Tantras. Η σημασία των βεδικών πνευματικών διεργασιών και πρακτικών αναγνωρίζεται στα Tantras, όπου παρατηρείται μια αλληλοδιείσδυση βεδικών και ταντρικών μεθόδων. Όλα αυτά υποδηλώνουν τη στενή τους σχέση.

Οι περιγραφές των chakras και του συστήματος των nadis που συναντώνται στις Upanishads έχουν αναπτυχθεί περαιτέρω και αποσαφηνιστεί στα Tantras. Στην πραγματικότητα, χωρίς τη βοήθεια των Tantras, τα θέματα αυτά θα παρέμεναν ελλιπή.

Δεν είναι μόνο η ονομασία Tantra που αναφέρεται στα Purânas· πολλά bīja-mantras και οι σχετικές θεότητες που μνημονεύονται εκεί παρουσιάζουν μεγάλη ομοιότητα με εκείνα των Tantras. Στα Purânas συνιστώνται τόσο βεδικές όσο και ταντρικές μορφές λατρείας για τους ασκούμενους στην πνευματική οδό, ενώ σε ορισμένα από αυτά οι πνευματικές πρακτικές μοιάζουν έντονα με τις ταντρικές. Πολλά ταντρικά bīja-mantras έχουν υιοθετηθεί στα Purânas. Η ταντρική επιρροή είναι επίσης εμφανής στη Smritisanghita, στην Ayurveda (ιατρική) και στη Jyotisha (αστρολογία και αστρονομία).

Όσον αφορά τη Yoga, ο σπόρος της βρίσκεται στις Sanghitas της Veda, βλάστησε στις Upanishads και άνθισε πλήρως στα Tantras. Τα Tantras διακρίνονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες: agama και nigama. Τα Tantras που εκπορεύθηκαν από το στόμα του Shiva και ακούστηκαν από την Parvati ονομάζονται agama, ενώ εκείνα που εκφωνήθηκαν από την Parvati προς τον Shiva ονομάζονται nigama. Τόσο τα agama όσο και τα nigama εγκρίθηκαν από τον Vishnu. Αυτά αποτελούν τα αρχαία Tantras. Αρχικά ήταν πολλά σε αριθμό, όμως τα περισσότερα έχουν χαθεί. Υπάρχουν επίσης σημαντικές ταντρικές συλλογές από μεγάλους ταντρικούς συγγραφείς σε μεταγενέστερα χρόνια

Purânas

Οι Purânas θεωρούνται ότι εκφράστηκαν αρχικά από τον Brahmâ, ο οποίος διατύπωσε την πρωταρχική Purâna. Ο τίτλος της ήταν Brahmândapurâna και περιείχε ένα δισεκατομμύριο στίχους. Στη συνέχεια, ο Vyâsa συνόψισε την πρωταρχική Purâna και τη διέταξε σε δεκαοκτώ μέρη. Κάθε μέρος αποτέλεσε ένα ξεχωριστό βιβλίο με τον δικό του τίτλο. Σήμερα υπάρχουν δεκαοκτώ Purânas, οι οποίες συνολικά περιέχουν περίπου τετρακόσιες χιλιάδες στίχους.

Η λέξη Purâna σημαίνει αυτό που είναι πολύ αρχαίο, αυτό που υπήρχε πριν. Αυτό σημαίνει ότι πολλά από τα γεγονότα που παρουσιάζονται στις Purânas ανάγονται σε πολύ παλαιούς χρόνους. Οι Purânas αποτελούν πολύτιμο βοήθημα για την κατανόηση του πραγματικού νοήματος της Veda. Σε αυτές περιλαμβάνονται αναφορές στη Yoga, στη θρησκεία, καθώς και σε πολλά ζητήματα χρήσιμα για την καθημερινή ζωή. Τα Itihâsas αποτελούν στην πραγματικότητα μέρος των Purânas. Σήμερα υπάρχουν μόνο δύο έργα που ανήκουν στα Itihâsas: η Râmâyana του Wâlmiki και η Mahâbhârata του Vyâsa.

Συνοπτικά, οι Purânas και τα Itihâsas συνιστούν, σε γενικές γραμμές, την κοινωνική, πολιτική και θρησκευτική ιστορία της αρχαίας Ινδίας. Σε αυτά καταγράφονται θεμελιώδεις βραχμανικές αντιλήψεις που αφορούν τα πνευματικά, θρησκευτικά, φιλοσοφικά και υλικά πεδία. Παράλληλα, παρουσιάζουν και τα επιτεύγματα της αρχαίας Ινδίας σε διάφορους τομείς.

Darshanas

Τα έξι γνωστά darshana είναι: το Vaisheshika-darshana του Kanada, το Nyāya-darshana του Gautama, το Sāṅkhya-darshana του Kapila, το Yoga-darshana του Patanjali, το Pūrva-mīmāṃsā-darshana του Jaimini και το Vedānta-darshana του Vedavyāsa. Το Sāṅkhya-darshana του Kapila έχει χαθεί. Υπάρχει ωστόσο ένα μικρό έργο με τον τίτλο Tattva-samāsa, που περιλαμβάνει μόνο 22 αφορισμούς και θεωρείται ότι έχει γραφτεί από τον Kapila. Υπάρχει επίσης ένα ακόμη σύντομο και πολύ αρχαίο έργο, αποτελούμενο από 70 στίχους, με τίτλο Sāṅkhya-kārikā. Επιπλέον, υπάρχει ένα εκτενέστερο έργο με τον τίτλο Sāṅkhya-pravacana-sūtra, το οποίο γενικά θεωρείται ότι αντιπροσωπεύει το Sāṅkhya-darshana. 

Υπήρξαν και άλλα κείμενα darshana σχετικά με τη γιόγκα, όμως αυτά υπάγονται στο ακόμη ισχύον Yoga-darshana του Patanjali.

Εκτός από τα έξι γνωστά darshana, υπάρχει και μια πνευματική οδός που ονομάζεται bhakti (θεϊκή αγάπη). Το Daivi-mīmāṃsā-darshana του Aṅgiras θεωρείται σήμερα το πλέον αυθεντικό έργο πάνω στο θέμα αυτό. Υπάρχουν επίσης δύο ακόμη μικρότερα έργα, τα Bhakti-sūtra του Śāṇḍilya και το αντίστοιχο έργο του Nārada. Η γιόγκα αναφέρεται στα ακόλουθα darshana: Vaisheshika, Nyāya, Sāṅkhya, Vedānta και Daivi-mīmāṃsā, καθώς και στα προαναφερθέντα Bhakti-sūtra του Śāṇḍilya και του Nārada.

Η χρήση του όρου «φιλοσοφία» για το darshana δεν είναι ορθή. Η κυριολεκτική σημασία της λέξης είναι «βλέπειν», «όραση», «οπτική». Το darshana είναι μια άμεση εμπειρία μέσα στο υλικό, ψυχικό ή πνευματικό πεδίο. Αποτελεί ένα συγκεκριμένο σύστημα γνώσης που αποκτάται μέσω έρευνας, μελέτης και πειραματισμού, για παράδειγμα με την ανάπτυξη της γιογκικής όρασης μέσω της πνευματικής συγκέντρωσης, και παρουσιάζεται σε μια ιδιαίτερα τεχνική και συνοπτική γλώσσα, με φιλοσοφική δομή.

Smritisanghitâ

Υπάρχουν πολλά έργα που ανήκουν στη Smriti-saṃhitā, όπως η Manu-saṃhitā, η Viṣṇu-saṃhitā κ.ά. Τα κείμενα αυτά πραγματεύονται ζητήματα νόμου, εθίμων και κοινωνικών πρακτικών, κανόνες συμπεριφοράς και συναφή θέματα. Σε ορισμένες Smriti-saṃhitā περιλαμβάνεται επίσης αναφορά στη γιόγκα.

Σχετικά με την αυθεντικότητα των γραφών

Μπορεί να επισημανθεί ότι η βασική διδασκαλία της Yoga είναι κρυμμένη μέσα στην ιδιαίτερα τεχνική και σύνθετη πνευματική γλώσσα των Veda–Saṃhitā. Οι λεκτικές μορφές που περιέχονται σε αυτή τη μοναδική γλώσσα μπορούν να αναχθούν σε bīja και σε άλλες μορφές mantra. Με άλλα λόγια, το πνευματικό νόημα που αποκαλύπτει τη Yoga και το mantra ενδύεται με μορφές–ήχους, οι οποίοι δεν δημιουργήθηκαν από τον άνθρωπο, αλλά «ακούστηκαν» μέσω του εσωτερικού αυτιού των ṛṣi, οι οποίοι απέκτησαν αυτή τη δύναμη μέσω της Yoga. Αυτό εξυπηρέτησε έναν διττό σκοπό: πρώτον, η ουσία προστατεύθηκε από τους μη μυημένους, και δεύτερον, η πραγματική της υπόσταση αποκαλύπτεται μόνο στους μυημένους, με τη βοήθεια ενός guru. Γι’ αυτό είναι τόσο δύσκολο να κατανοηθεί το εσωτερικό νόημα και, κατά συνέπεια, συχνά παρερμηνεύεται από όσους δεν διαθέτουν πνευματική εμπειρία.

Η ίδια αυτή βάση της Yoga, κρυμμένη στη mantra–γλώσσα των Veda, ερμηνεύτηκε για πρώτη φορά στις Upaniṣad. Ωστόσο, ορισμένες όψεις της Yoga που αναφέρονται στις Upaniṣad δεν μπορούν να ανιχνευθούν στις Saṃhitā. Αυτό υποδηλώνει είτε ότι οι συλλογές του Vyāsa έχουν εν μέρει χαθεί είτε ότι δεν έχουμε καταφέρει να κατανοήσουμε ορισμένα μέρη των Saṃhitā. Η ερμηνεία της Yoga στις Upaniṣad είναι επίσης ατελής· γεγονός που δείχνει ότι πολλές Upaniṣad σχετικές με τη Yoga έχουν χαθεί. Δεν υπάρχουν αποδείξεις για την άποψη ότι μόνο οι έντεκα ευρέως γνωστές Upaniṣad σήμερα είναι γνήσιες και αρχαίες, ενώ οι υπόλοιπες εισήχθησαν αργότερα. Έχει επίσης υποστηριχθεί ότι στην εποχή του Śaṅkara δεν υπήρχαν άλλες Upaniṣad πέρα από τις έντεκα γνωστές. Ο ισχυρισμός αυτός βασίζεται κυρίως στο ότι ο Śaṅkara δεν σχολίασε άλλες Upaniṣad. Το επιχείρημα αυτό, όμως, είναι αδύναμο, δεδομένου ότι ο μεγάλος ṛṣi Śaṅkara δεν σχολίασε ούτε άλλες βεδικές Saṃhitā. Θα ήταν παράλογο, βασιζόμενοι σε αυτό, να υποστηρίξουμε ότι αυτές οι Saṃhitā δεν υπήρχαν κατά τη διάρκεια της ζωής του. Ο Śaṅkara παραθέτει πολλά mantra τόσο από τις Saṃhitā όσο και από άλλες Upaniṣad, πέραν των έντεκα γνωστών. Έχει επίσης σχολιάσει τη Nṛsiṃghatāpinī–Upaniṣad, η οποία δεν συγκαταλέγεται στις έντεκα Upaniṣad. Πιθανότατα, τα σχόλιά του σε άλλες Upaniṣad έχουν χαθεί.

Δεν μπορούμε επίσης να καταλήξουμε σε ασφαλή συμπεράσματα απλώς και μόνο παρατηρώντας τους διαφορετικούς τύπους γλώσσας που απαντούν στις Upaniṣad. Εκεί συναντάται ένα brāhmaṇικό γλωσσικό ιδίωμα πλάι σε ένα tantrικό, καθώς και μια τεχνική ορολογία, χαρακτηριστική των ίδιων των Upaniṣad, η οποία καθιστά το κείμενο εξαιρετικά δυσνόητο. Ορισμένες γιογκικές διεργασίες στις Upaniṣad, που δεν απαντούν σε άλλα ιερά κείμενα, παρουσιάζονται επίσης μέσα από μια ιδιαίτερα σύνθετη γλώσσα. Οι γλωσσικές διαφοροποιήσεις αποτελούν χαρακτηριστικό γνώρισμα των Upaniṣad. Η θεωρία των μεταγενέστερων συμπληρώσεων είναι ένας μύθος. Ωστόσο, η εικόνα της Yoga που παρουσιάζεται στις 108 Upaniṣad είναι ατελής και υποδηλώνει ότι πολλές Upaniṣad σχετικές με τη Yoga έχουν χαθεί.

Όσον αφορά τα Tantra, τα κείμενα αυτά αποτελούν αντικείμενο μεγάλης σύγχυσης, παρερμηνείας και διαμάχης. Αυτό οφείλεται κυρίως στην προσπάθεια ανθρώπων που δεν είναι yogi ή yoginī να τα ερμηνεύσουν και οι οποίοι, κατά κανόνα, στερούνται της πνευματικής θεμελίωσης που απαιτείται για να μπορεί κανείς να προσεγγίσει και να αποτιμήσει τα Tantra. Αντί γι’ αυτό, επιχειρούν να τα ερμηνεύσουν βάσει επιφανειακής γλωσσικής γνώσης· όμως, με αυτόν τον τρόπο είναι αδύνατο να αποκρυπτογραφηθεί ένα πνευματικό γλωσσικό σύστημα, όπως το tantrικό. Στα Tantra, η Yoga και οι διάφορες μορφές και μέθοδοι της παρουσιάζονται μέσα από μια πνευματική γλώσσα, της οποίας η κατανόηση προϋποθέτει τη βοήθεια ενός Guru. Εκεί συνυπάρχει ένα εκτεταμένο μείγμα γλωσσικών επιπέδων, με τεχνικά, πνευματικά, φιλοσοφικά και καθημερινά στοιχεία. Διάφορες όψεις της θρησκείας, των εθίμων ή πρακτικά ζητήματα της καθημερινής ζωής μπορεί να παρουσιάζονται σε απλή γλώσσα, όμως στα Tantra απαντούν επίσης ορισμένες λέξεις με κρυμμένη σημασία. Όλα αυτά θα πρέπει να λαμβάνονται σοβαρά υπόψη κατά τη μελέτη των Tantra.

Το σημαντικότερο είναι ότι αυτά τα κείμενα προσδίδουν στη Waidika Yoga μια πιο ολοκληρωμένη μορφή. Ορισμένες μέθοδοι της Yoga μπορούν να γίνουν κατανοητές μόνο με τη βοήθεια των Tantra. Από εδώ προκύπτει και η μεγάλη σημασία των Tantra για τη μελέτη της Yoga.

Σχετικά με τις Purāṇa

Οι Purāṇa έχουν προκαλέσει έντονες αντιδράσεις και κατηγορήθηκαν ότι αποτελούν προϊόντα φαντασίας, διανθισμένα με δεισιδαιμονία και γεμάτα παρεμβολές.
Μπορεί, ωστόσο, να αναρωτηθεί κανείς αν τα Purāṇa μελετήθηκαν πράγματι με τη δέουσα προσοχή. Υπάρχει στα κείμενα αυτά μια εύληπτη γλώσσα, η οποία παρουσιάζει τη θρησκεία με απλό τρόπο, απευθυνόμενη σε ανθρώπους που δεν μπορούν να διεισδύσουν στις πνευματικές της όψεις, αλλά χρειάζονται στήριξη για να καλλιεργήσουν την πίστη τους.
Παράλληλα, τα Purāṇa περιέχουν και μια τεχνική, δυσνόητη γλώσσα. Οι αφηγήσεις τους είναι ιδιαίτερα χρήσιμες: ορισμένες είναι απλές και εύκολα κατανοητές, ενώ άλλες, πιο ελκυστικές, αφήνουν διαρκή εντύπωση στους πιστούς που δεν διαθέτουν βαθύτερη πνευματική κατανόηση. Υπάρχουν, ωστόσο, και πιο απαιτητικά κείμενα, τα οποία μεταδίδουν τεχνικές όψεις της Yoga ή πραγματεύονται ζητήματα πνευματικότητας και θρησκείας.

Από γιογκική σκοπιά, τα Purāṇa προσφέρουν μια λεπτομερή τεχνική περιγραφή και περιέχουν ανεκτίμητες πληροφορίες για το μεγάλο αντικείμενο της Yoga.ξν

1 Γράφεται επίσης Veda ή The Vedas.
2 Φωνητικά ταυτίζεται με τον πρωταρχικό ήχο Aum, Om ή Ong.